واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

689

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

غارت كرده بود - گردانيد « 1 » . به احتمال قوى حملهء موفقيت‌آميز غزان به بخارا ( در مارس سال 1144 ميلادى / اول بهار 539 هجرى ) - كه در طى آن قلعهء شهر را هم ويران كردند - با اين لشكركشى ارتباط داشته « 2 » . چون سنجر اطلاع حاصل كرد كه آتسز به رغم اين مراتب قصد عصيان دارد ، اديب صابر شاعر را به رسولى به نزد وى فرستاد . رسول مذكور اطلاع يافت كه آتسز « دو شخص را ( از اسماعيليان ) فريفته و روح ايشان خريده و بها داده و ايشان را فرستاده تا سلطان را مغافصة هلاك كنند » و ايشان را به مرو گسيل داشته . سلطان در نتيجهء گزارش اديب صابر به موقع از اين امر اطلاع يافت ولى در عوض رسول مزبور به امر آتسز به جيحون افكنده شد « 3 » . در نوامبر « 4 » سال 1147 ميلادى ( ماه جمادى الاخرة سال 542 هجرى ) سنجر سومين بار به خوارزم لشكر كشيد و هزارسپ را محاصره كرد و پس از دو ماه مسخر ساخت و به زير حصار تخت‌گاه آتسز رسيد . آهوپوش زاهد « كه طعام و لباس او از گوشت و پوست آهو بود » و بدين سبب آهوپوش لقب داشت ، بنا به خواهش خوارزمشاه ميان فريقين وساطت كرد « 5 » . سنجر به عفو عاصيان رضا داد ولى

--> ( 1 ) - ابن اثير ، چاپ تورنبرگ ، XI ، 63 ؛ بندارى ، چاپ هائوتسما ، 281 ؛ ( 2 ) - نرشخى ، چاپ شفر ، 23 . ( 3 ) - در تأليف جوينى چنين است ( نسخهء خطى GPB ، IV ، 2 ، 34 ، ورق 101 چاپ قزوينى ، II ، 8 ) در تأليف ميرخواند هم‌چنين است ( خوارزمشاهيان ، چاپ دفرمرى ، 6 - 5 ) . در كتاب استاد وسلوفسكى درست نيست ( اطلاعات تاريخى و جغرافيائى ، ص 61 ) . ( 4 ) - ماه قمرى در تأليف جوينى ذكر شده است ( جمادى الاخرى ) ( 5 ) - جوينى ، نسخهء خطى GPB ، IV ، 2 ، 34 ، ورق 102 ؛ چاپ قزوينى ، II ، 10 : « زاهد آهوپوش گفتندى ، طعام و لباس او از گوشت و پوست آهو بود » .